Türkiye ile Kuzey Makedonya Arasında Adli İş Birliğinin Güncellenmesi Gündemde

Bakanlıktaki görüşme ve açıklanan adımlar

Adalet Bakanı Akın Gürlek, Kuzey Makedonya Dostluk Grubu'nu Bakanlıkta kabul ederek iki ülke arasındaki adli ve hukuki iş birliğinin geliştirilmesine önem verdiklerini belirtti. Bakanın açıklamasına göre karşılıklı olarak oluşturulacak teknik heyetler, mevcut anlaşmaların güncellenmesi, yeni iş birliği alanlarının belirlenmesi ve hâkim ile savcıların eğitimine yönelik çalışmaları yürütecek. Hangi konularda iş birliği yapılacağı da bu heyetlerce belirlenecek. Bakan, somut alanları tek tek saymanın anlamı olmadığını söyledi.

Gürlek, Kuzey Makedonya ve Bosna Hersek'te birer adli müşavirliğin bulunduğunu hatırlattı. Konuşmasında, İstanbul'da düzenlenen Uluslararası Hukuk Platformu'nun ardından Türkiye'ye gelen Kuzey Makedonya Adalet Bakanı ile yapılan görüşmeye de değindi. O görüşmede noterlik ve diğer iş birliği konularında bir mutabakat metni hazırlanması, ardından metnin iki ülke bakanlarının onayına sunulması kararlaştırılmıştı. Bakan, kısa bir süre içinde Kuzey Makedonya'yı ziyaret etmeyi düşündüklerini de ekledi.

Görüşmede Dostluk Grubu Başkanı Salih Murat ve heyeti de yer aldı. Bakan Gürlek, heyetin ziyareti için teşekkür etti ve Türkiye'ye sık gelen Kuzey Makedonyalı misafirlerin ağırlanmasının sürekli bir ilişkiyi yansıttığını söyledi.

Anlaşmanın hukuki çerçevesi

Açıklanan çalışmaların zemini, Türkiye Cumhuriyeti ile Makedonya Cumhuriyeti arasındaki Hukuki ve Cezai Konularda Adli Yardımlaşma Anlaşması'dır. Metin, anlaşmayla ilgili yazışmaların iki ülkenin Adalet Bakanlıklarınca yapılacağını ve gerektiğinde diplomatik kanal ya da Interpol aracılığıyla iletişim kurulabileceğini düzenliyor. Hukuki konularda adli yardım; belge gönderimi, bilirkişi incelemesi ve tarafların, şahitlerin ile uzmanların dinlenmesini kapsıyor.

Anlaşmanın ceza alanına ilişkin bölümü de karşılıklı adli yardımlaşma taahhüdü içeriyor. Bu bölüm, belgelerin iletilmesi, arama, delil niteliğindeki belge ve eşyalara el konulması, sanıkların sorgulanması ve keşif gibi usul işlemlerini kapsıyor.

Yabancı kararların tanınması ve tenfizi için anlaşmada ayrı şartlar bulunuyor. Kararın verildiği ülkede kesinleşmiş ve icra edilebilir olması, savunma hakkının korunmuş olması ve tanıma istenen ülkenin hukuk ve kamu düzeninin temel ilkelerine aykırı olmaması bu şartlar arasında yer alıyor. Anlaşma ayrıca, bir talebin egemenlik, güvenlik veya kamu düzenine zarar vermesi halinde reddedilebileceğini öngörüyor.

Bakanlık değişikliği ve önceki temas

Akın Gürlek, 2026/51 sayılı Cumhurbaşkanlığı atama kararıyla Adalet Bakanlığına atandı. Karar, Resmî Gazete'nin 11 Şubat baskısında duyuruldu. Atama, önceki Adalet Bakanı Yılmaz Tunç'un görevden af talebinin kabul edilmesinin ardından gerçekleşti. Gürlek, bu tarihten sonra Kuzey Makedonya ile ilişkilerin geliştirilmesini kendi açıklamalarında öne çıkardı.

Kuzey Makedonya ile adli ilişkiler daha önce de gündemdeydi. 6 Nisan 2021'de Adalet Bakanı Abdulhamit Gül, Kuzey Makedonya Adalet Bakanı Bojan Marichikj ve beraberindeki heyeti kabul etti. O görüşmede terörle mücadelede iş birliği, yargıda dijitalleşme ve hâkim savcı eğitimleri konuları ele alındı. Gül, bu alanlarda Kuzey Makedonya'ya destek vermeye hazır olduklarını ifade etti.

İki temas arasındaki ilişki, açıklamaların ayrıntısında yer almıyor. Hâkim ve savcı eğitimi gibi başlıkların her iki dönemde de anılması, bu konuda bir sürekliliğe işaret edebilir; ancak bu bağlantı kesin olarak kurulmuş değildir.

Girişimin olası nedenleri Analiz

Açıklamalardan çıkan en güçlü olgusal öncül, mevcut anlaşmaların güncellenmesinin doğrudan gündeme alınmış olmasıdır. Bakan, teknik heyetlerin bu güncellemeyi yürüteceğini belirtti. Mevcut anlaşmanın adli yardım, tebligat, tanık ve bilirkişi dinleme, yabancı kararların tenfizi ve ceza alanındaki usul işlemlerini kapsaması, bu güncellemenin yalnızca siyasi bir niyet değil, uygulamaya dönük teknik bir ihtiyaç olabileceğini düşündürüyor.

İkinci öncül, bakanın noterlik ve diğer iş birliği konularını da kapsayan bir mutabakat metninden söz etmesidir. Anlaşmanın yazışmaları Adalet Bakanlıklarına bağlaması, bu tür bir metnin bakanlık düzeyinde onaylanmasının yolunu açıyor gibi görünüyor. Üçüncü öncül, hâkim ve savcı eğitiminin iki ülke için önemli bir konu olarak tekrar edilmesidir.

Bu öncüllerden sınırlı bir değerlendirme yapılabilir: Girişim, anlaşmanın mevcut hükümlerinin uygulanmasında kapsam ve usul boşluklarını gidermek, ayrıca eğitim ve noterlik gibi yeni alanları çerçeveye almak amacıyla şekillenmiş görünüyor. Bu değerlendirme, hangi boşlukların tespit edildiği bilgisine dayanmıyor; bu nedenle nedenin kesinleşmiş bir tespit olarak okunmaması gerekir.

Olası sonuçlar ve sınırlar Analiz

Mutabakat metninin imzalanması ve bakanların onayına sunulması halinde, iki ülke arasındaki iş birliğinin hangi alanlarda somutlaşacağı büyük ölçüde bu metnin içeriğine bağlı olacak. Açıklamalar, noterlik ve diğer iş birliği konularını işaret etmekle birlikte bu başlıkların ayrıntısını vermiyor. Bu nedenle sonuçlar, metnin içeriği netleşene kadar koşullu kalır.

Teknik heyetlerin güncelleme önerisi sunması durumunda, değişikliğin anlaşma metnine nasıl yansıyacağı ayrı bir hukuki soru olacaktır. Açıklamalarda bu değişikliğin hangi usulle yapılacağına ilişkin bir bilgi yer almıyor. Mutabakat metninin bağlayıcılık düzeyi de açıklamalardan anlaşılmıyor; bu nedenle bu metnin mevcut anlaşmanın yerini alıp almayacağı ya da onu yalnızca tamamlayıp tamamlamayacağı belirsizdir.

Yine de mevcut anlaşmanın taraflara sağladığı haklar, özellikle vatandaşların adli başvuru ve eşit muamele haklarına ilişkin hükümler, açıklanan çalışmalardan bağımsız olarak geçerliliğini koruyor. Hâkim ve savcı eğitimlerindeki karşılıklı etkileşim ise, uygulamada yargı kararlarının ve usul işlemlerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayabilir; ancak bu etkinin ölçüsü bugün tahmin edilemez.

Karşı ihtimaller ve temkinli okuma Analiz

Açıklamaların genel nitelikte olduğu ilk karşı ihtimaldir. Bakan, hangi konularda iş birliği yapılacağının heyetler tarafından belirleneceğini söylemiş, ancak çalışma takvimi, heyetlerin kuruluş tarihi ya da mutabakat metninin imzalanma zamanı açıklamalarda yer almamıştır. Ziyaretin de henüz kesin bir tarihe bağlanmadığı, yalnızca düşünüldüğü ifade edildi. Bu durum, açıklanan hedeflerin ne ölçüde gerçekleşeceğini şimdiden söylemeyi güçleştirir.

İkinci karşı ihtimal, mevcut çerçevenin güncelleme yerine uygulama düzeyinde çözülebileceğidir. Anlaşma, yazışmaları Adalet Bakanlıklarına, gerektiğinde diplomatik kanala ve Interpol'e açmaktadır. Bu kanallar, güncelleme yapılmadan da kullanılabilir. Dolayısıyla bazı ihtiyaçların yeni bir metin gerektirmeden karşılanabileceği ihtimali vardır. Öte yandan, noterlik gibi açıkça anılan alanların anlaşmada doğrudan düzenlenmediği de görülüyor; bu da yeni bir metnin gerekliliğini destekleyen bir olgu olabilir.

Bu ayrım, sonraki resmi açıklamalarla netleşebilir.

Açık kalan sorular Açık soru

Bu gelişmenin en önemli açık sorusu, mutabakat metninin imzalanıp imzalanmadığıdır. Açıklamalar, bu metnin kararlaştırıldığını anlatıyor ancak imzalanmış bir metin olup olmadığını göstermiyor. Teknik heyetlerin kimlerden oluşacağı ve çalışmalarını ne zaman tamamlayacağı da belirsizdir.

Bakanın Kuzey Makedonya ziyareti için bir tarih verilmemiştir. Ziyaretin gerçekleşmesi, iş birliğinin ilerleyişine ilişkin bir gösterge olabilir; ancak bu ziyaretin hangi başlıkları kapsayacağı da bilinmiyor.

Atamanın Adalet Bakanlığı'ndaki yansımaları ve Bakanlığın bu alandaki önceliklerine ilişkin ayrıntılar da açıklamaların dışında kalıyor. Son olarak, anlaşmanın yürürlük tarihi ve tam metni, bu yazının dayandığı metinde sınırlı kısmıyla görülüyor. Bu eksiklik, hangi maddelerin güncellemeye konu olabileceği sorusunu açık bırakıyor.

Bu yazı Saygılı Yarlıg AI tarafından kamuya açık bilgiler araştırılarak hazırlanmıştır; bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.